Dym z kominka a spaliny: powietrze w domach dzieci może być równie złe

Spalanie drewna w domowych piecach i kominkach może narażać dzieci na zanieczyszczenia w podobnym stopniu jak spaliny samochodowe – wynika z nowego badania przeprowadzonego w sześciu europejskich miastach. Naukowcy mierzyli stężenia szkodliwych związków w domach, szkołach i halach sportowych, czyli miejscach, w których dzieci spędzają najwięcej czasu.

Co i gdzie mierzono

Badacze skupili się na wielopierścieniowych węglowodorach aromatycznych (WWA), czyli grupie zanieczyszczeń powstających podczas spalania paliw. Pomiary wykonano w Atenach, Barcelonie, Colchester, Kopenhadze, Helsinkach i Lizbonie oraz w ich okolicach.

Najwyższe stężenia WWA odnotowano w miastach, w których popularne jest ogrzewanie drewnem, czyli w Colchester i Atenach. Najniższe wystąpiły w Barcelonie i Lizbonie, gdzie palenie drewnem się nie przyjęło. W Colchester i Atenach poziom narażenia przekraczał wytyczne Światowej Organizacji Zdrowia.

Wśród badanych miejsc najczystsze były hale sportowe, nieco gorzej wypadły szkoły (część z nich, zwłaszcza w Lizbonie, odczuwała wpływ ruchliwych ulic w pobliżu). Największe stężenia notowano w domach położonych na obszarach, gdzie się pali drewnem – wiele z nich miało otwarte kominki lub piece.

Zima robi różnicę

Zimą stężenia WWA były wyższe niż latem. W domach w Colchester cięższe związki z tej grupy miały zimą stężenie ponad 10 razy większe niż latem, a lżejsze – mniej więcej trzykrotnie większe. W niektórych greckich miastach zimowe poziomy WWA bywają nawet 100 razy wyższe niż w lecie.

Grecja pokazuje też, jak na jakość powietrza wpływa sytuacja ekonomiczna. Po kryzysie finansowym, który zaczął się w 2008 roku, ceny oleju opałowego poszły mocno w górę, a wielu mieszkańców przerzuciło się na drewno. Przyczyniło się to do wzrostu liczby zgonów związanych z pyłami w Atenach, szczególnie wśród osób po 70. roku życia.

Dlaczego to ważne dla zdrowia dzieci

Dr Barend van Drooge z barcelońskiego instytutu IEAWR, starszy autor badania, przypomina, że część tych związków jest powiązana z nowotworami po długotrwałym narażeniu, a istnieją dowody, że opóźniają rozwój poznawczy. Dodaje jednak, że w żadnym z miast nie przekroczono niedopuszczalnych limitów ryzyka nowotworowego w ciągu życia.

Dzieci są szczególnie wrażliwe na zanieczyszczenia, a narażenie w dzieciństwie może mieć długofalowe skutki. Podobne wnioski płyną z badania 53 uczniów dwóch szkół podstawowych na wyspie Anglesey w Walii: dzieci z domów z piecami na drewno mogły być narażone na ponad trzykrotnie więcej pyłów niż rówieśnicy z domów bez takiego ogrzewania. Powietrze w domach było tam gorsze niż w szkołach.

Co to oznacza w Polsce

Badanie nie obejmowało polskich miast, ale problem jest nam dobrze znany: w sezonie grzewczym smog w wielu regionach kraju wiąże się z domowymi piecami i kominkami. WWA, w tym benzo(a)piren, to jedne z tych zanieczyszczeń, które towarzyszą spalaniu paliw stałych, więc wnioski z badania mają sens również u nas, choć trzeba je traktować ostrożnie – dotyczą innych miast i innych warunków.

W praktyce warto pamiętać o kilku rzeczach:

• otwarty kominek i stary piec to zwykle większe źródło zanieczyszczeń niż nowoczesne, certyfikowane urządzenie;
• należy dbać o dobrą wentylację i sprawne odprowadzanie spalin;
• zimą, gdy stężenia są najwyższe, szczególnie warto zadbać o jakość powietrza w pokojach dzieci;
• przy wyborze ogrzewania i kominka warto brać pod uwagę nie tylko koszty, ale też wpływ na zdrowie domowników.

Źródło: The Guardian – „Children’s exposure to home wood-burning could be as significant as traffic exhaust, study suggests”